محمد مهريار
622
فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )
ولى آنچه براى ما اهميت دارد نام آن است كه بهزودى به آن مىپردازيم . دربارهء جامعهشناسى براآن در ذيل عنوان براآن توضيحات كافى آوردهايم . به حكم اينكه در بلوك براآن اسامى كهن و قديم فراوان ديده مىشود آسان مىتوان تصور كرد كه خود ناحيه نيز همچنانكه از اسم آن پيداست بسيار قديمى و از تمدن كهن بهرهمند بوده تا اينكه بهصورت حاضر درآمده است . آنچه در كلرتان با وجود نام قديمى آن ، عجيب به نظر مىرسد رواج زبان تركى در اين ديه است و ما علت آن را نمىدانيم . به هرحال مىپردازيم به واژهء نام ديه كه براى ما مهم است . واژهشناسى : كلارتان همانطور كه از اسم آن در بادى نظر آشكار مىگردد از سه جزء « كل + ارت + ان » تركيب يافته است . اما جزء « كل » همان است كه در واژهء « كلمينجان » و « كلماران » آمده است . صورت ديگرى است از « كر » به معناى قنات و مىدانيم كه « كر » و « كل » در خط پهلوى به يكسان نوشته مىشود ولى به دو صورت خوانده مىشود گاهى « كل » و گاهى « كر » ، ولى بههرحال چه « كل » و چه « كر » به معناى قنات است همچنانكه در كرسنگ گفتيم به كوتاه سخن « كر » تخفيف يافتهء كلمهء « كهريز » است كه گاه به صورت « كر » و گاه به صورت « كى » در مىآيد . اما جزء دوم « ارت » همان واژهء كهن و قديمى است كه در بسيارى از نامها مثل اردبيل ، اردكان ، اردستان ، اردهال و غيره وارد شده و « ت » به صورت « دال » خوانده شده و كلمه به صورت « ارد » و « اردوان » درآمده است و اين كلمه معادل « اشه » اوستايى است و به معناى مقدس و پاك و منزه است و ما در مورد اين واژه در نامهاى گورت و دنارت و پينارت « 1 » و غيره و غيره توضيحات كافى دادهايم . اما در جزء سوم ، « ان » علامت نسبت و كثرت است و هرسه جزء بر روى هم مىشود « كهريز مقدسان و پاكان » يعنى قناتى كه به نام آنان نامگذارى شده و اين شيوه در نامگذارى امكنه رايج و شايع است . كلرتان - كلارتان كلماران Kalm r n در مؤخرهء شرحى كه دربارهء درچه آورديم گفته شد كه يكى از درچههاى اصفهان ، درچه كلماران
--> ( 1 ) - ن . ك . به اين نامواژه در همين فرهنگ .